Door 
Wat is geothermie en hoe wordt aardwarmte benut?
30 °C/km
Temperatuurstijging
per kilometer diepte in Belgische bodem
~500 m
Minimale diepte
voor 25 °C bruikbare geothermische warmte
tot € 4.000
Fluvius-premie
bij installatie van een warmtepomp
20-25 jaar
Levensduur
gemiddelde levensduur geothermische installatie
Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is een van de groene energiebronnen die gebruik maakt van het temperatuurverschil tussen het aardoppervlak en de warmtereservoirs diep in de aarde. Warm water of stoom wordt opgepompt vanuit de bodem en gebruikt om leidingwater of gebouwen te verwarmen. Na gebruik wordt het afgekoelde water via een pomp teruggestuurd in de aarde, waarna het proces zich herhaalt. Geothermische energie is daardoor ook wel circulaire energie te noemen.
In tegenstelling tot zonne-energie en windenergie is geothermie niet afhankelijk van het weer. De warmte is het hele jaar door, dag en nacht, op gelijke diepte beschikbaar. Dat maakt geothermie een betrouwbare basislast voor verwarming.
Welke soorten geothermie bestaan er?
Er zijn drie soorten geothermie, afhankelijk van de diepte waarop geboord wordt:
- Oppervlakte geothermie: buizen tot 5 meter diep; geschikt voor grote perceeloppervlakten;
- Ondiepe geothermie: boringen van 10 tot 300 meter; gebruikt voor grote gebouwen en steden;
- Diepe geothermie: tot 1.000 meter en dieper; levert hoge temperaturen voor elektriciteitsproductie en stadsverwarming.
Is geothermie het hele jaar beschikbaar?
Ja. De warmte in de bodem is constant aanwezig, ongeacht de buitentemperatuur of het seizoen. Een geothermische warmtepomp levert ook in strenge winters voldoende warmte voor je woning. Daarin verschilt geothermie van lucht-water warmtepompen, die bij vriesweer aan rendement verliezen. Het rendement van geothermische warmtepompen — uitgedrukt als COP (Coefficient of Performance) — ligt doorgaans tussen 3 en 5, wat betekent dat je per kilowattuur elektriciteit die je verbruikt, 3 tot 5 kWh warmte terugkrijgt.
Hoe werkt een geothermische warmtepomp?
Een geothermische warmtepomp onttrekt warmte uit de bodem via een buizensysteem gevuld met een koudemiddel. De warmtepomp bestaat uit vier onderdelen: de verdamper neemt warmte uit de bodem op; de compressor verhoogt de druk en temperatuur van het koudemiddel; de condensor geeft de warmte door aan het verwarmingscircuit; het expansieventiel verlaagt de druk zodat het koudemiddel opnieuw kan worden verdampt. Het afgekoelde water keert via de buizen terug naar de bodem.
Wat zijn de voor- en nadelen van een verticale bodemwarmtepomp?
Bij een verticale warmtepomp worden buizen vertikaal de grond ingeboord tot 100 meter diep. Dit systeem neemt weinig oppervlak in beslag — ideaal voor percelen met beperkte ruimte — en heeft een hoog rendement van circa 50 W per boormeterlength. De bodem blijft beplantbaar rondom de boorgaten. Het nadeel is de hogere installatiekost: de speciale buizen en de boorkosten maken verticale systemen duurder in aanschaf dan horizontale alternatieven. Bovendien kan de exacte boordiepte niet altijd vooraf worden bepaald.
Wat zijn de voor- en nadelen van een horizontale bodemwarmtepomp?
Bij een horizontale warmtepomp liggen de buizen slechts 1 meter diep maar nemen ze een grote oppervlakte in — doorgaans anderhalf keer de te verwarmen vloeroppervlakte van de woning. Het rendement is lager dan bij verticale systemen (circa 25 W per meter), maar de installatiekosten zijn merkbaar goedkoper. Belangrijke beperking: de grond boven het buizensysteem is niet meer beplantbaar met diepwortelende planten of bomen. Horizontale systemen zijn het meest geschikt voor woningen met een ruime tuin.
Hoeveel kost een geothermische installatie en welke premies zijn er?
De initiële investering in geothermie is hoger dan voor een klassieke gasketel, maar de lagere energiekosten en de beschikbare premies maken de terugverdientijd haalbaar. Hieronder vind je een overzicht van de richtprijzen voor een residentiële installatie:
| Kostenpost | Richtprijs |
|---|---|
| Aankoop warmtepomp | € 6.500 – € 12.000 |
| Installatiekosten | € 2.000 – € 3.000 |
| Boor- en ontwikkelingskosten | € 8.000 – € 10.000 |
| Jaarlijkse onderhoudskosten | ± € 150 |
| Jaarlijkse elektriciteitskosten | ± € 1.000 |
Richtprijzen voor een gemiddelde residentiële installatie; prijzen kunnen sterk variëren naargelang bodemtype en vermogen.
Welke premie biedt Fluvius voor een geothermische warmtepomp?
Via Fluvius, de Vlaamse netbeheerder, kan je bij de installatie van een warmtepomp een premie aanvragen van tot € 4.000. Om in aanmerking te komen, moet je voldoen aan twee basisvoorwaarden:
- inkoopfacturen van niet meer dan twee jaar oud;
- installatie uitgevoerd door een erkend vakman.
Wat dekt de Mijn Verbouwpremie voor geothermie?
Naast de Fluvius-premie bestaat er de Mijn Verbouwpremie, die maximaal de helft van je totale factuur dekt. De premie is aanvraagbaar via de officiële overheidswebsite van Vlaanderen als je voldoet aan de volgende voorwaarden:
- de woning bevindt zich in het Vlaams Gewest;
- de woning was voor 2014 aangesloten op het elektriciteitsdistributienet;
- de omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen is minimaal vijf jaar oud en voldoet aan de EPB-eisen.
Hoe staat België ervoor met geothermische energie?
In heel België is het mogelijk om geothermisch te verwarmen. In Vlaanderen bestaat de ondergrond uit gesteentes van verschillende tijdperken — sommige tot 400 miljoen jaar oud. De bodemtemperatuur stijgt met 30 °C per kilometer diepte, waardoor er op minimaal 500 meter diepte al water van 25 °C aanwezig is. Geothermische warmtepompen leveren ook in de koudste Belgische winters voldoende warmte en hebben een hoger rendement dan lucht-water warmtepompen.
Zijn er risico's verbonden aan geothermische boringen?
Geothermie levert weinig risico's op als het correct wordt uitgevoerd. Het is verplicht om speciale afsluiters te gebruiken en van tevoren maatregelen te nemen om te voorkomen dat een gasreservoir wordt geraakt. Doordat het gebruikte water na afkoeling wordt teruggepompt in de bodem, verkleint men de kans op bodemdaling of microseismiciteit aanzienlijk. De boorlocatie mag zich niet bevinden vlakbij een geologische breuklijn. Het volledige boorproces duurt gemiddeld zes maanden op locatie.
IJsland als inspiratie: wat kunnen we leren?
IJsland is het wereldwijde schoolvoorbeeld van geothermische energie. Zo'n 99,96 % van alle energie in IJsland komt van hernieuwbare bronnen, waarvan geothermie het leeuwendeel uitmaakt. De hoofdstad Reykjavík heeft het grootste geothermische stadsverwarmingssysteem ter wereld, waarbij warm water rechtstreeks vanuit de bodem naar huishoudens wordt gepompt. De gemiddelde energierekening voor verwarming bedraagt er circa € 600 per jaar. IJsland profiteert van zijn vulkanische ondergrond met veel hogere temperaturen op geringe diepte, maar het principe is ook in België toepasbaar — zij het op kleinere schaal.
Wat zijn de voor- en nadelen van geothermie?
Geothermie heeft aantrekkelijke troeven voor particulieren die fossiel aardgas willen vervangen, maar de hoge instapkost is een reële drempel. Hier is een overzicht.
Voordelen
- Hernieuwbaar en altijd beschikbaar: niet afhankelijk van zon of wind
- Hoog rendement: COP van 3 tot 5 (3-5 kWh warmte per kWh elektriciteit)
- Geen CO₂-uitstoot tijdens gebruik
- Lange levensduur van 20 tot 25 jaar
- Lage jaarlijkse onderhoudskosten (± € 150)
- Premies beschikbaar via Fluvius en Mijn Verbouwpremie
Nadelen
- Hoge initiële investering: totaal al snel € 15.000 – € 25.000
- Boorproces duurt gemiddeld zes maanden
- Horizontaal systeem maakt bovenliggende grond onbeplantbaar
- Niet overal mogelijk: bodemtype en perceelruimte spelen mee
- Vereist aansluiting op elektriciteitsnet om de pomp te laten draaien
Overweeg je geothermie als verwarming? Vergelijk dan ook de beschikbare groene energiecontracten voor de elektriciteit die de warmtepomp verbruikt. Zo maximaliseer je de milieumeerwaarde van je investering. Bekijk het aanbod van energieleveranciers in België.
Veelgestelde vragen over geothermie
Een geothermische warmtepomp is geschikt voor goed geïsoleerde woningen. Ze werkt het efficiëntst in combinatie met vloerverwarming of lagetemperatuurradiatoren. Je hebt ook voldoende perceeloppervlak nodig voor een horizontaal systeem, of je kiest voor een verticale boring. Laat je adviseren door een erkende installateur die de bodemgesteldheid op jouw locatie kan beoordelen.
Ja, een geothermische warmtepomp kan een gasketel volledig vervangen voor ruimteverwarming en sanitair warm water. In goed geïsoleerde woningen is het systeem doorgaans voldoende dimensioneerd om de volledige verwarmingsvraag te dekken. Bij slecht geïsoleerde woningen kan een hybride systeem (warmtepomp als basis, gasketel als piekopvang) een tussenstap zijn tijdens renovatie.
In Vlaanderen zijn er twee premies: de Fluvius-premie (tot € 4.000 bij erkende installatie) en de Mijn Verbouwpremie (tot de helft van de factuur voor woningen van voor 2014). Beide premies kunnen gecombineerd worden. Raadpleeg de officiële websites van Fluvius en het Agentschap Wonen-Vlaanderen voor de actuele bedragen en voorwaarden.
Een lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en is goedkoper om te installeren, maar verliest rendement bij vriesweer. Een geothermische warmtepomp haalt warmte uit de bodem, die het hele jaar op constante temperatuur blijft. Daardoor is het rendement van geothermische systemen stabieler en hoger, maar de installatiekosten zijn ook merkbaar groter.